žTembung ing basa Indonesia diarani kata. Tembung iku swara lan campurane swara kang metu seka pocapan.

žTembung uga nduwe teges gabungane aksara kang nduwe arti ing sawijining basa.

žPERANGANING TEMBUNG

žJenis

ØTembung Lingga

ØTembung Andhahan

žAktif/Pasif

ØTembung Tanggap

ØTembung Tanduk

žWewangunan Tembung

ØTembung Garba

ØTembung Saroja

ØTembung Entar

ØTembung Camboran

ØTembung Rangkep

ØTembung Rurabasa

žGolongan

ØTembung aran (kata benda), tuladha: méja, lemari, buku.

ØTembungkriya (kata kerja), tuladha: maca, nulis, mangan, nyapu

ØTembung ganti/sesulih (kata ganti), tuladha: aku, kowé, ku, mu, ibu

ØTembung wilangan (kata bilangan), tuladha: setengah, papat, enem

ØTembung sipat/kaanan (kata sifat), tuladha: seneng, susah, apik, putih

ØTembung katerangan (kata keterangan), tuladha: kulon, wétan, tengah, ngisor

ØTembung panguwuh (kata seru), tuladha: ah. èh, adhuh, wah

ØTembung sandhangan (kata sandang), tuladha: Sang, Raden, Hyang, Kyai

ØTembung panyambung (kata sambung), tuladha: lan, sarta, wusana, mulané

ØTembung pangarep (kata depan), tuladha: ing, sing, saka, menyang

žTEMBUNG MITURUT Wewangunan Tembung

ØTembung Camboran

ØTembung Saroja

ØTembung Garba

ØTembung Entar

ØTembung Rangkep

ØTembung Rurabasa

žTEMBUNG CAMBORAN

žPangertosan tembung camboran yaiku tembung loro kang beda tegese dianggo bebarengan banjur bisa ngasilake (nuwuhake) tembung kang tegese anyar, bedo karo tembung loro mau.

žTuladha : Sambene ngingu raja kaya, sapi lan wedhus, uga ngingu pitik.

žTembung raja kaya asale saka tembung raja (panguwasa kerajaan utawa kraton) lan kaya (pametu, sugih).

žBareng dicambor dadi raja kaya tegese anyar, yakuwi kewan ingon-ingon sikil papat kang ngasilake, contone : sapi, wedhus lan liya-liyane.

žTEMBUNG SAROJA

žPangertosan tembung saroja yaiku tembung kang padha tegese utawa meh padha tegese dianggo bebarengan lan wis gumathok pasangane.

žTuladha : Parine Pak Sutarma tumpuk undhung.

ØTembung tumpuk tegese padha karo undhung

žTEMBUNG GARBA

žPangertosan tembung garba yaiku tembung loro kang digandheng dadi siji, tembung kang nggandheng kapungkasan aksara swara (vokal) dene kang digandheng kawiwitan aksara vokal.

žAksara vokal mau luluh dadi sijidhi”.

žTuladha :

Øana +ing = aneng

Ølumebu +ing = lumebeng

Øjalu+estri = jalwestri

žTEMBUNG ENTAR

žPangertosan tembung entar yaiku tembung silihan utawa tembung sing duwe teges ora salumrahe utawa salugune. Ing basa Indonesia diarani “arti kiasan”.

žTuladha :

ØDheweke pingget atine jalaran diece kancane.

pingget atine : serik

ØDak rewangi adus kringet nanging Pangeran durung marengake.

adus keringet : mempeng, ngaya

žTEMBUNG RANGKEP

žPangertosan tembung rangkep yaiku sakabèhing tembung (senadyan mung sawanda) kang diwaca kaping pindho. Tembung Rangkep iki dibédakaké dadi telung werna, yaiku : tembung dwilingga, tembung dwipurwa lan tembung dwiwasana.

žTuladha : undur-undur, tetuku, cekikik

žTEMBUNG RURABASA

žPangertosan tembung rurabasa yaiku tembungsing ajeg panganggoné sanadyan salah kaprah.

žTuladha :

Ømangan awan = mangan sega wanci awan

Ømènèk klapa = mènèk wit klapa